काठमाडौँ । नेपाल विविध धर्म, भाषा, संस्कृति र सभ्यताको साझा थलो हो। तराईको मिथिला सभ्यता, कर्णालीको मस्टो परम्परा, बागमतीको बज्रयान बौद्ध सम्पदा, डोल्पाको बोन संस्कृति, किराँत सभ्यता तथा सनातन परम्पराले नेपालको राष्ट्रिय पहिचानलाई बहुआयामिक बनाएका छन्। यी सम्पदाको संरक्षण केवल सांस्कृतिक दायित्व मात्र नभई राष्ट्रिय एकता, सामाजिक सद्भाव र राष्ट्रिय सुरक्षासँग समेत जोडिएको विषय हो।

इतिहासले विभिन्न मुलुकका अनुभव मार्फत एउटा महत्वपूर्ण सन्देश दिएको छ—धार्मिक असहिष्णुता, सामाजिक ध्रुवीकरण, राजनीतिक अस्थिरता वा सामुदायिक अविश्वास बढ्दा त्यसले दीर्घकालीन द्वन्द्व निम्त्याउन सक्छ। लेबनान, इराक, सिरिया तथा पूर्व युगोस्लाभियालगायतका मुलुकका अनुभवले सामाजिक सद्भाव कमजोर हुँदा त्यसको असर अर्थतन्त्र, शिक्षा, पर्यटन, मानवअधिकार र राष्ट्रिय सुरक्षासम्म पुग्ने देखाएका छन्। यस्ता अनुभवबाट शिक्षा लिँदै नेपालले विविध समुदायबीच विश्वास, संवाद र विधिको शासनलाई थप सुदृढ बनाउनुपर्ने आवश्यकता औँल्याइएको छ।

पछिल्ला वर्षहरूमा नेपालका केही स्थानमा धार्मिक वा सामुदायिक तनावका घटनाहरू सार्वजनिक भएका छन्। यस्ता घटनालाई कुनै सम्पूर्ण समुदायमाथि दोषारोपण गर्ने आधार बनाउन नहुने विज्ञहरूको धारणा छ। प्रत्येक घटनाको निष्पक्ष अनुसन्धान, कानुनी कारबाही तथा सामाजिक संवाद आवश्यक रहेको उनीहरू बताउँछन्। कुनै पनि प्रकारको हिंसा, घृणात्मक अभिव्यक्ति वा साम्प्रदायिक उक्साहट लोकतान्त्रिक समाजका लागि स्वीकार्य हुन नसक्ने उनीहरूको भनाइ छ।

नेपालको पहिलो खाद्य शब्दकोश फलाङ फुड डिक्सनरीका लेखक तथा हाम्रा अष्ट्रेलिया संवाददाता शिव न्यौपानेसँगको सामाजिक संवादमा प्रख्यात शेफ लक्ष्मण प्रसाद भण्डारीले नेपालमा धार्मिक सहिष्णुता, पारस्परिक सम्मान र राष्ट्रिय एकतालाई थप सुदृढ बनाउनुपर्ने आवश्यकता औँल्याए।

भण्डारीले इतिहासबाट सकारात्मक र नकारात्मक दुवै पाठ सिकेर सामाजिक विभाजनलाई समयमै रोक्न राज्यले प्रभावकारी भूमिका खेल्नुपर्ने बताए। नेपालमा भएका धार्मिक हिंसाका घटनाप्रति चिन्ता व्यक्त गर्दै उनले कुनै पनि व्यक्तिमाथि धार्मिक पहिचानका आधारमा हुने हिंसा वा हत्या अत्यन्त दुःखद, नैतिक रूपमा अस्वीकार्य र सभ्य समाजका लागि गम्भीर चेतावनी भएको बताए।

उनका अनुसार यस्ता सबै घटनाको राजनीतिक प्रभाव वा कुनै पनि प्रकारको हस्तक्षेपबिना तथ्यमा आधारित, निष्पक्ष र सूक्ष्म अनुसन्धान हुनुपर्छ। दोषी जोसुकै भए पनि कानुनको दायरामा ल्याइनुपर्ने र निर्दोष नागरिकको सुरक्षा सुनिश्चित गर्नु राज्यको पहिलो दायित्व भएको उनले उल्लेख गरे।

नेपालको वास्तविक शक्ति यसको धार्मिक, सांस्कृतिक र जातीय विविधतामा रहेको उल्लेख गर्दै भण्डारीले सबै धर्म, संस्कृति र परम्पराप्रति समान सम्मान कायम राख्नु नै दिगो शान्ति र सामाजिक एकताको आधार भएको बताए। धार्मिक स्वतन्त्रताको सम्मान गर्दै कानुनविपरीत हुने कुनै पनि गतिविधिमाथि निष्पक्ष निगरानी, प्रभावकारी कानुनी कार्यान्वयन तथा सामुदायिक संवादलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने उनको भनाइ थियो।

नेपालको संविधानले धार्मिक स्वतन्त्रता, समानता र विधिको शासनको प्रत्याभूति गरेको छ। त्यससँगै सामाजिक सद्भाव कायम राख्ने जिम्मेवारी राज्य, नागरिक, सञ्चारमाध्यम, शैक्षिक संस्था, धार्मिक नेतृत्व तथा राजनीतिक दल सबैको साझा दायित्व भएको सरोकारवालाहरूको भनाइ छ।

इतिहासबाट शिक्षा लिनु आवश्यक भए पनि त्यसलाई वर्तमानमा कुनै समुदायप्रति घृणा, विभाजन वा हिंसा फैलाउने माध्यम बनाइनु नहुनेमा जोड दिइएको छ। नेपालको मौलिक सभ्यता, सांस्कृतिक सम्पदा र सामाजिक सद्भावको संरक्षण लोकतान्त्रिक मूल्य, पारस्परिक सम्मान र विधिको शासनबाट मात्र सम्भव हुने निष्कर्षसहित राष्ट्रिय एकताको आधार विभाजन होइन, विश्वासस द्वेष होइन, संवादस र कट्टरता होइन, सहिष्णुता भएको सन्देश दिइएको छ।