काठमाडौं । नेपाली खानाको विश्वव्यापी पहिचान विस्तार हुँदै जाँदा ‘मोमो’को नाम, ब्रान्डिङ र यसको सांस्कृतिक पहिचानबारे पनि बहस सुरु भएको छ। नेपालको सबैभन्दा चिनिने परिकारमध्ये एक मोमोलाई अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पुर्याउने प्रयासमा अस्ट्रेलियास्थित ८८४८ मोमो हाउसले महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरिरहेको छ।
.gif)
मोमोलाई मुख्य परिकार बनाएर सञ्चालन भइरहेको ८८४८ मोमो हाउसले नेपाली समुदायभन्दा बाहिर पनि नेपाली खानाको स्वादलाई बहुसांस्कृतिक समाजसम्म पुर्याउँदै आएको छ। स्टिम, प्यान–फ्राइड, क्रिस्पी, चिल्ली तथा झोल मोमोलगायतका परिकारसँगै अन्य नेपाली खानासमेत प्रस्तुत गर्दै आएको यस ब्रान्डले परम्परागत नेपाली परिकारलाई आधुनिक र व्यावसायिक आतिथ्य व्यवसायसँग जोड्ने उदाहरण प्रस्तुत गरेको छ।
८८४८ मोमो हाउसको महत्व रेस्टुरेन्ट व्यवसायमा मात्र सीमित छैन। यसको नाममा रहेको ८८४८ ले सगरमाथासँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध स्थापित गर्दै नेपालको राष्ट्रिय तथा सांस्कृतिक पहिचानसँग बलियो सम्बन्ध जोडेको छ। अस्ट्रेलियाका विभिन्न स्थानमा यसको विस्तारले नेपाली खानाले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा आफ्नो छुट्टै स्थान बनाउन सक्ने सम्भावना समेत देखाएको छ।
यस्ता व्यवसायले नेपाली स्वाद, आतिथ्य संस्कृति र मौलिक पाक परम्परालाई नेपालबारे धेरै जानकारी नभएका अन्तर्राष्ट्रिय ग्राहकसम्म पुर्याउने अनौपचारिक सांस्कृतिक दूतको भूमिका निर्वाह गर्न सक्छन्।
‘मोमो’ कि ‘मोमोज’?
मोमोको अन्तर्राष्ट्रिय लोकप्रियता बढ्दै जाँदा यसको नाम र सांस्कृतिक पहिचानबारे प्रश्न पनि उठ्न थालेको छ। नेपालीहरूले परम्परागत रूपमा यो परिकारलाई ‘मोमो’ भनेर चिन्ने र सम्बोधन गर्ने गर्छन्। अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा भने यसको बहुवचन वा फरक भाषिक प्रयोगका रूपमा ‘मोमोज’ शब्द प्रचलित हुँदै गएको पाइन्छ।
सामान्य भाषिक प्रयोगका हिसाबले ‘मोमोज’ भन्नु फरक भाषिक शैलीका रूपमा लिन सकिए पनि विषय ब्रान्डिङ, सांस्कृतिक पहिचान र बौद्धिक सम्पत्तिसँग जोडिँदा यसको महत्व फरक हुन सक्छ।
हाम्रा अष्ट्रेलिया संवाददाता तथा नेपालको विश्वव्यापी परिकारसम्बन्धी पहिलो खाद्य शब्दकोश फलाङ फुड डिक्सनरी का लेखक शिव न्यौपानेका अनुसार सामान्य बोलचालमा भाषिक भिन्नतालाई लिएर आपत्ति गर्नुपर्ने अवस्था नहुन सक्छ। तर मोमोलाई विश्वव्यापी नेपाली खाद्य ब्रान्डका रूपमा विकास गर्ने हो भने ‘मोमो’लाई नेपालको मौलिक पाक पहिचानका रूपमा स्पष्ट र योजनाबद्ध ढंगले स्थापित गर्नुपर्ने आवश्यकता छ।
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा फरक–फरक नाम र ब्रान्डिङले व्यापकता पाउँदै जाँदा भविष्यमा उक्त परिकार र यसको नेपाली उत्पत्तिबीचको सम्बन्ध स्पष्ट रूपमा स्थापित गर्न चुनौती आउन सक्ने उहाँको धारणा छ।
सांस्कृतिक पहिचान र बौद्धिक सम्पत्तिको प्रश्न
यसको अर्थ नेपालले ‘मोमो’ जस्तो सामान्य खाद्य नाममाथि पूर्ण स्वामित्व दाबी गर्नुपर्छ वा विदेशमा प्रयोग हुने हरेक भाषिक भिन्नतालाई चुनौती दिनुपर्छ भन्ने होइन। बरु यस विषयलाई भौगोलिक पहिचान, सांस्कृतिक श्रेय, ट्रेडमार्क, सामूहिक ब्रान्डिङ तथा बौद्धिक सम्पत्ति अधिकारका दृष्टिले सन्तुलित रूपमा बहस गर्न आवश्यक देखिन्छ।
आफ्ना मौलिक परिकारलाई राष्ट्रिय पहिचानसँग जोडेर विश्व बजारमा स्थापित गरेका अन्य देशका अनुभवबाट नेपालले पनि सिक्न सक्छ। साथै, नेपाली खाद्य व्यवसायलाई सिर्जनात्मक रूपमा अघि बढ्ने पर्याप्त स्वतन्त्रता दिनु पनि उत्तिकै आवश्यक छ।
त्यसैले ‘मोमोज’लाई ‘मोमो’ बनाउने विषय केवल शब्द सुधारमा सीमित छैन। यो नेपालको मौलिक खानाको पहिचान, सांस्कृतिक श्रेय र अन्तर्राष्ट्रिय ब्रान्डिङसँग जोडिएको विषय हो।
विश्व बजारमा नेपाली मोमोको सम्भावना
नेपालले मोमोलाई नेपाली परिकारका रूपमा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा स्थापित गर्न विश्वसनीय दस्तावेजीकरण, व्यावसायिक ब्रान्डिङ, नेपाली खाद्य व्यवसाय, पर्यटन प्रवर्द्धन तथा उपयुक्त बौद्धिक सम्पत्ति रणनीतिलाई एकीकृत गर्न सक्छ।
८८४८ मोमो हाउसजस्ता व्यवसायले नेपाली परिकारको अन्तर्राष्ट्रिय व्यावसायिक सम्भावना देखाइसकेका छन्। अब आवश्यकता भनेको नेपाली खानाको विश्वव्यापी सफलतासँगै त्यसको नेपाली पहिचान र उत्पत्तिको सम्मान सुनिश्चित गर्ने समन्वित प्रयास हो।
अन्ततः, मोमो केवल लोकप्रिय परिकार होइन् यो नेपालको विश्वव्यापी सांस्कृतिक दूत बन्न सक्ने सम्भावना बोकेको नेपाली पहिचान हो। चुनौती भनेको यसको सांस्कृतिक पहिचानलाई आत्मविश्वास र व्यावसायिकताका साथ विश्वसामु प्रस्तुत गर्नु हो। त्यससँगै सांस्कृतिक श्रेय र कानुनी स्वामित्वबीचको भिन्नतालाई पनि स्पष्ट रूपमा बुझ्न आवश्यक छ।
नेपाली उद्यमी, सेफ, लेखक, नीति निर्माता तथा आतिथ्य क्षेत्र एकजुट भएर अघि बढ्न सकेमा यही साधारण देखिने मोमो नेपालका प्रभावशाली विश्वव्यापी खाद्य ब्रान्डमध्ये एक बन्न सक्ने सम्भावना छ।
