काठमाडौँ । विश्वकै सबैभन्दा ठूलो यात्रुवाहक विमानमध्ये एक एअरबस ए–३८० को स्वर्णिम युग बिस्तारै अन्त्यतिर धकेलिँदै गएको छ। अस्ट्रेलियाको राष्ट्रिय ध्वजावाहक क्यु–वान्टास एअरलाइन्सले आफ्नो फ्लिटमा रहेका १० वटा विशाल दुईतले ए–३८० विमान सन् २०२८ देखि चरणबद्ध रूपमा हटाउने घोषणा गरेको छ।

अत्यधिक मर्मत खर्च, इन्धनको उच्च लागत तथा विमानको उत्पादन बन्द भइसकेपछि भविष्यमा पार्टपुर्जा आपूर्तिमा आउन सक्ने चुनौतीलाई ध्यानमा राख्दै कम्पनीले यसअघि तय गरिएको समयभन्दा चार वर्षअघि नै विमान अवकाश दिने निर्णय गरेको जनाएको छ।

क्यु–वान्टासको निर्णयसँगै एक समय विश्व हवाई क्षेत्रमा विशेष आकर्षण बनेको ए–३८० ‘सुपरजम्बु’को भविष्यलाई लिएर पुनः चर्चा सुरु भएको छ। सन् २०१० को दशकको उत्तरार्धमा विश्वभर २३० भन्दा बढी ए–३८० सञ्चालनमा रहेकामा अहिले यसको संख्या घटेर १७१ वटामा सीमित भएको उल्लेख गरिएको छ।

बजारको माग अपेक्षाअनुसार नबढेपछि निर्माता कम्पनी एअरबसले सन् २०२१ देखि ए–३८० को उत्पादन बन्द गरिसकेको थियो। कोभिड–१९ महामारीका क्रममा यात्रुवाहक हवाई सेवामा आएको ठूलो गिरावटपछि एअर फ्रान्स र थाई एअरवेजलगायत प्रमुख वायुसेवा कम्पनीले आफ्ना ए–३८० विमान पूर्ण रूपमा हटाइसकेका छन्।

यात्रुका लागि आरामदायी, सञ्चालनमा महँगो

पाँच सयभन्दा बढी यात्रु बोक्न सक्ने क्षमता भएको ए–३८० आफ्नो विशालता, आरामदायी यात्रा तथा तुलनात्मक रूपमा शान्त क्याबिन वातावरणका कारण यात्रुहरूमाझ लोकप्रिय थियो।

विशेषगरी दुईतले संरचना, फराकिलो क्याबिन र माथिल्लो तला अर्थात् अपर डेकमा यात्रा गर्ने फरक अनुभवले ए–३८० लाई अन्य विमानभन्दा विशेष बनाएको थियो। लामो दूरीका अन्तर्राष्ट्रिय उडानमा यस विमानलाई यात्रुहरूले निकै रुचाउने गरेका थिए।

तर, विमानको सञ्चालन खर्च भने प्रमुख चुनौतीका रूपमा देखिएको छ। चारवटा इन्जिन भएका कारण इन्धन खपत तथा मर्मत खर्च बढी हुने र उत्पादन बन्द भइसकेपछि दीर्घकालीन रूपमा पार्टपुर्जा तथा आपूर्ति शृङ्खला व्यवस्थापन जटिल बन्दै जानुले वायुसेवा कम्पनीहरूलाई नयाँ विकल्पतर्फ आकर्षित गरेको छ।

क्यु–वान्टास इन्टरनेसनलका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत क्याम वालेसले उत्पादन बन्द भइसकेको अवस्थामा आगामी वर्षहरूमा पार्टपुर्जा र आपूर्ति शृङ्खलासम्बन्धी चुनौती बढ्ने सम्भावनाका कारण विमान हटाउने निर्णय गरिएको बताएका छन्।

आधुनिक हवाई बजारमा कम इन्धन खपत गर्ने, सञ्चालन खर्च घटाउने र लामो दूरीमा उडान गर्न सक्ने नयाँ पुस्ताका साना तथा मध्यम आकारका विमानप्रति वायुसेवा कम्पनीको आकर्षण बढ्दै गएको छ।

इमिरेट्सका लागि अझै ‘मेरुदण्ड’

धेरै वायुसेवा कम्पनीले ए–३८० हटाउँदै लगे पनि संयुक्त अरब इमिरेट्सको इमिरेट्स एअरलाइन्सका लागि भने यो विमान अझै पनि प्रमुख फ्लिटका रूपमा रहेको छ।

इमिरेट्सले १०१ वटा ए–३८० विमान सञ्चालन गरिरहेको छ। कम्पनीका अध्यक्ष टिम क्लार्कका अनुसार इमिरेट्सले सन् २०४० को दशकको सुरुआतसम्म ए–३८० सञ्चालनमा राख्ने लक्ष्य लिएको छ।

यसका लागि कम्पनीले विमानको क्याबिन, आन्तरिक सजावट तथा अन्य प्रविधिको स्तरोन्नतिमा अर्बौं डलर लगानी गरिरहेको जनाएको छ। इमिरेट्सले आफ्नो विशाल अन्तर्राष्ट्रिय उडान सञ्जालमा उच्च यात्रु चाप भएका गन्तव्यका लागि ए–३८० लाई अझै प्रभावकारी मान्दै आएको छ।

यसैबीच लुफ्थान्सा, सिङ्गापुर एअरलाइन्स, अल निप्पोन एअरवेज र ब्रिटिश एअरवेजजस्ता अन्य ठूला वायुसेवा कम्पनीले पनि नयाँ बोइङ तथा एअरबस विमानको आपूर्तिमा भइरहेको ढिलाइका कारण केही ए–३८० विमानलाई सन् २०३० को दशकसम्म सञ्चालनमा राख्ने योजना बनाएका छन्।

व्यावसायिक हिसाबले एअरबसका लागि अपेक्षाकृत ठूलो सफलता हासिल गर्न नसके पनि ए–३८० हवाई प्रविधिको एउटा अद्भुत उपलब्धिका रूपमा परिचित छ। विशाल आकार, अत्याधुनिक डिजाइन र यात्रुलाई प्रदान गर्ने फरक अनुभवका कारण यसले विश्व उड्डयन इतिहासमा छुट्टै पहिचान बनाएको छ।

केही वर्षसम्म विश्वका प्रमुख विमानस्थलमा ए–३८० को उपस्थिति कायम रहने भए पनि समग्र हवाई उद्योग अब कम इन्धन खपत गर्ने, बढी आर्थिक रूपमा प्रभावकारी र लचिलो सञ्चालन गर्न सकिने नयाँ पुस्ताका विमानतर्फ मोडिइसकेको छ। त्यसैले एक समय विश्व आकाशमा ‘सुपरजम्बु’का रूपमा चम्किएको एअरबस ए–३८० को युग भने बिस्तारै इतिहासतर्फ धकेलिँदै गएको देखिन्छ।