बेइजिङ । नेपाल–चीन सीमा क्षेत्रमा आएको भीषण बाढी तथा पहिरोका कारण सयौँ व्यक्ति बेपत्ता भएपछि कैलाश मानसरोवर तीर्थयात्रासमेत प्रभावित भएको छ। बेपत्ता हुनेमा कैलाश पर्वतको तीर्थयात्रामा गएका भक्तजनसमेत रहेको बताइएको छ।
.gif)
नेपाल र तिब्बतका विभिन्न क्षेत्रमा आएको बाढी तथा पहिरोले ठूलो जनधनको क्षति पुर्याएको छ। विपद्का कारण नेपाल हुँदै कैलाश मानसरोवर क्षेत्रतर्फ गएका तथा तीर्थयात्रा सकेर फर्किरहेका यात्रुहरूको अवस्थाबारे समेत चासो बढेको छ।
दक्षिणपश्चिमी तिब्बतमा चीन–नेपाल र भारतको सीमाना नजिक रहेको कैलाश पर्वत समुद्र सतहबाट ६ हजार ४०० मिटरभन्दा बढी उचाइमा अवस्थित छ। मानसरोवर ताल नजिक रहेको कैलाश पर्वत हिन्दू, बौद्ध, जैन तथा तिब्बती बोन परम्पराका अनुयायीका लागि अत्यन्त पवित्र धार्मिक स्थलका रूपमा मानिन्छ।
हिन्दू धार्मिक मान्यताअनुसार कैलाश पर्वतलाई भगवान् शिव र देवी पार्वतीको निवासका रूपमा लिइन्छ। त्यस्तै, तिब्बती बोन परम्परामा यसलाई आध्यात्मिक शक्तिको महत्वपूर्ण केन्द्र मानिन्छ। बौद्ध तथा जैन धर्मावलम्बीका लागि पनि कैलाश क्षेत्रको विशेष धार्मिक तथा आध्यात्मिक महत्व रहेको छ।
तीर्थयात्रीहरू सामान्यतया कैलाश पर्वतको आरोहण गर्दैनन्। उनीहरूले पर्वतको करिब ५३ किलोमिटर लामो परिक्रमा अर्थात् ‘कोरा’ गर्ने परम्परा छ। उक्त परिक्रमा पूरा गर्न मौसम र यात्राको अवस्थाअनुसार करिब तीन दिन लाग्न सक्छ।
हिन्दू तथा बौद्ध धर्मावलम्बीले घडीको दिशामा कैलाश पर्वतको परिक्रमा गर्ने गर्छन् भने बोन परम्पराका अनुयायीले विपरीत दिशामा परिक्रमा गर्ने धार्मिक परम्परा रहेको छ। मानसरोवर तालमा केही हिन्दू तीर्थयात्रीले धार्मिक शुद्धिका लागि स्नान गर्ने तथा यात्राका क्रममा विभिन्न मठ र पवित्र स्थलमा पूजा–प्रार्थना गर्ने गर्छन्।
भारत सरकारले हरेक वर्ष जुनदेखि अगस्ट वा सेप्टेम्बरसम्म उत्तराखण्ड र सिक्किम हुँदै कैलाश मानसरोवर तीर्थयात्रा सञ्चालन गर्दै आएको छ। त्यसबाहेक निजी क्षेत्रका सञ्चालकहरूले नेपाल हुँदै पनि कैलाश मानसरोवर तीर्थयात्राका लागि यात्रु लैजाने गरेका छन्।
यसपटक नेपाल–चीन सीमा क्षेत्र तथा तिब्बतमा आएको प्राकृतिक विपद्का कारण कैलाश क्षेत्रको तीर्थयात्रा प्रभावित भएको हो। उपलब्ध विवरणअनुसार भारतका कम्तीमा १७८ जना नागरिक बेपत्ता रहेको बताइएको छ। तीमध्ये अधिकांश कैलाश मानसरोवर तीर्थयात्रामा गएको हुनसक्ने आशंका गरिएको छ। त्यस्तै, अमेरिका, अस्ट्रेलिया, बेलायत र क्यानाडा लगायत देशका नागरिकसमेत सम्पर्कविहीन भएको बताइएको छ।
भारतीय आध्यात्मिक गुरु जग्गी वासुदेव (सद्गुरु) ले सामाजिक सञ्जाल एक्समार्फत आफ्नो ईशा फाउन्डेसनले आयोजना गरेको समूहका ७७ जना तीर्थयात्री बाढी आउँदा तिब्बतको ग्यिरोङस्थित अध्यागमन केन्द्रमा रहेको जानकारी दिएका छन्।
सद्गुरुका अनुसार उक्त समूह कैलाश क्षेत्रबाट फर्किने क्रममा थियो। बाढी तथा पहिरोका कारण सीमा क्षेत्रको आवागमन प्रभावित भएपछि तीर्थयात्रीहरूलाई सुरक्षित स्थानमा राखिएको जानकारी उनले दिएका छन्।
नेपाल–चीन सीमा क्षेत्रमा आएको विपद्ले स्थानीय बासिन्दासँगै पर्यटक तथा तीर्थयात्रीको आवागमनमा समेत गम्भीर असर पारेको छ। प्रभावित क्षेत्रमा उद्धार तथा खोजी कार्य जारी रहेकाले बेपत्ता तीर्थयात्रीको वास्तविक संख्या र उनीहरूको अवस्थाबारे थप विवरण आउन बाँकी छ।
कैलाश मानसरोवर धार्मिक तथा पर्यटनका दृष्टिले नेपाल, चीन र भारतसँग जोडिएको महत्वपूर्ण क्षेत्र भएकाले यस विपद्पछि तीर्थयात्राको सुरक्षा, सीमा क्षेत्रमा उद्धार संयन्त्र तथा यात्रु व्यवस्थापनबारे समेत थप चासो बढेको छ।
