काठमाडौं । मानिस रोजगारी, व्यवसाय र अवसरको खोजीमा संसारको जुनसुकै कुनामा पुगे पनि जन्मभूमिसँगको सम्बन्ध सहजै टुट्दैन। नयाँ ठाउँमा जीवन र व्यवसाय निर्माण गरिरहेका नेपालीहरू नेपालमा प्राकृतिक विपद् वा मानवीय संकट आइपर्दा आफ्नो सामर्थ्य अनुसार मातृभूमिका नागरिकको साथमा उभिँदै आएका छन्।

प्रधानमन्त्री दैवी प्रकोप उद्धार कोषमा १० लाख रुपैयाँभन्दा बढी सहयोग गरेर ८८४८ मोमो हाउसले देखाएको जिम्मेवारी पनि यही सम्बन्धको एउटा उदाहरण हो। व्यवसायबाट आर्जित रकमको हिस्सा विपद्मा परेका नागरिकको राहत तथा उद्धारका लागि छुट्याउनु केवल आर्थिक सहयोग नभई व्यवसाय र समाजबीचको सम्बन्धलाई व्यवहारमा उतार्ने प्रयासका रूपमा लिन सकिन्छ।

रेस्टुरेन्ट व्यवसाय प्रतिस्पर्धात्मक क्षेत्र हो। लगानी, जनशक्ति, सञ्चालन खर्च र बजारको प्रतिस्पर्धाबीच व्यवसाय सञ्चालन गरिरहेका संस्थाले संकटको समयमा आफ्नो आम्दानीको हिस्सा सामाजिक कार्यमा लगाउनु सामाजिक उत्तरदायित्वको सकारात्मक अभ्यास हो। यस्ता योगदानलाई अतिरञ्जित प्रशंसाको विषय बनाउनुभन्दा जिम्मेवार व्यावसायिक संस्कारको उदाहरणका रूपमा हेर्नु बढी उपयुक्त हुन्छ।

परदेशमा नेपाली स्वादसँगै नेपालको पहिचान

‘फलाङ फुड डिक्सनरी’का लेखक शिव न्यौपानेले ८८४८ मोमो हाउसको योगदानले विदेशमा व्यवसाय गरिरहेका नेपालीहरूको जन्मभूमिप्रतिको सम्बन्धलाई पुनः स्मरण गराएको बताएका छन्।

नेपाली रेस्टुरेन्ट व्यवसायी संसारका विभिन्न मुलुकमा पुगे पनि उनीहरूले आफ्नो व्यवसायसँगै नेपाली स्वाद, संस्कृति र पहिचानलाई पनि बोकेर हिँडिरहेका हुन्छन्। मोमो, नेपाली खाना तथा परिकार विदेशी भूमिमा बेच्नु व्यापार मात्र होइन, नेपालको खानपान र सांस्कृतिक पहिचानलाई अन्तर्राष्ट्रिय समुदायसम्म पुर्‍याउने माध्यमसमेत बनेको छ।

यस अर्थमा नेपाली रेस्टुरेन्ट व्यवसायीहरूलाई अनौपचारिक सांस्कृतिक दूतका रूपमा पनि हेर्न सकिन्छ। उनीहरूले विदेशी ग्राहकलाई नेपाली परिकारको स्वादसँगै नेपालको सामाजिक तथा सांस्कृतिक परिचयसँग जोड्ने अवसर सिर्जना गरिरहेका हुन्छन्।

सफलताको केही हिस्सा मातृभूमिका लागि

विदेशमा व्यवसाय गरेर आर्थिक रूपमा सक्षम बनेका नेपालीहरूले आफ्नो सफलताको केही हिस्सा जन्मभूमिका नागरिकका लागि प्रयोग गर्दा त्यसले सहयोग र सामाजिक उत्तरदायित्वको संस्कारलाई बलियो बनाउन सक्छ।

तर यस्तो सहयोगलाई विदेशमा रहेका सबै नेपालीमाथिको अनिवार्य नैतिक दायित्वका रूपमा बुझ्नु उचित हुँदैन। प्रत्येक व्यक्ति तथा व्यवसायको आर्थिक अवस्था, क्षमता र प्राथमिकता फरक हुन्छ। विपद्को समयमा सहयोग स्वेच्छिक हुन्छ र सहयोगको मूल्य रकमको आकारले मात्र निर्धारण गर्दैन।

कसैले ठूलो रकम सहयोग गर्न सक्छन्, कसैले आफ्नो क्षमताअनुसार सानो रकम, कसैले राहत सामग्री र कसैले समय तथा सीप। विपद्का बेला गरिएको सहयोगको वास्तविक महत्व त्यो सहायता आवश्यकतामा परेका नागरिकसम्म कति प्रभावकारी रूपमा पुग्छ भन्ने कुराले निर्धारण गर्छ।

निजी क्षेत्रको सहयोग र राज्यको दायित्व

विपद् व्यवस्थापन राज्यको आधारभूत जिम्मेवारी हो। निजी क्षेत्र, प्रवासी नेपाली समुदाय तथा सामाजिक संघसंस्थाबाट प्राप्त सहयोगले राज्यको दायित्वलाई विस्थापित गर्ने होइन, राहत तथा पुनर्स्थापनाको प्रयासलाई थप बलियो बनाउने हो।

त्यसैले राहत कोषमा जम्मा हुने रकमको पारदर्शी परिचालन, वास्तविक पीडितको पहिचान तथा आवश्यकताअनुसार सहायता वितरण उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ। निजी क्षेत्रबाट प्राप्त सहयोगले सकारात्मक सन्देश दिन सक्छ, तर त्यसको प्रभावकारिता पारदर्शिता र सही व्यवस्थापनसँग जोडिएको हुन्छ।

परदेश र मातृभूमिबीचको सम्बन्ध

नेपालबाट बाहिर गएर व्यवसाय निर्माण गरेका नेपालीहरूको कथा केवल विदेशमा सफल हुने कथा होइन। यो आफ्नो पहिचानलाई नयाँ समाजमा स्थापित गर्दै जन्मभूमिसँगको सम्बन्ध कायम राख्ने यात्रासमेत हो।

विशेषगरी नेपाली खानालाई विश्वका विभिन्न शहरमा पुर्‍याउने रेस्टुरेन्ट व्यवसायीहरूले व्यापारसँगै नेपालको सांस्कृतिक पहिचानलाई समेत अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा विस्तार गरिरहेका छन्। त्यसैले विपद्को समयमा उनीहरूले गर्ने सहयोगलाई आर्थिक योगदानका अतिरिक्त भावनात्मक सम्बन्धको अभिव्यक्तिका रूपमा पनि बुझ्न सकिन्छ।

८८४८ मोमो हाउसको १० लाख रुपैयाँभन्दा बढीको सहयोगले यही सम्बन्धलाई पुनः सार्वजनिक बहसमा ल्याएको छ। परदेशले मानिसलाई नयाँ अवसर, नयाँ बजार र नयाँ परिचय दिन सक्छ। तर जन्मभूमिको स्मृति र त्यहाँका नागरिकप्रतिको संवेदना धेरैका लागि जीवनभर कायम रहन्छ।

विपद्को घडीमा गरिने सहयोग त्यही संवेदनालाई व्यवहारमा उतार्ने एउटा माध्यम हो। ८८४८ मोमो हाउसको योगदानलाई त्यसै दृष्टिले हेर्दा यसको महत्व रकममा मात्र सीमित हुँदैन। यो परदेशमा बसेर पनि मातृभूमिको पीडालाई आफ्नै पीडाजस्तो महसुस गर्दै आफ्नो क्षमताअनुसार साथ दिन सकिने मानवीय र व्यावसायिक जिम्मेवारीको एउटा सकारात्मक उदाहरण हो।