काठमाडौँ, ३० जेठ । पछिल्ला वर्षहरूमा सामाजिक सञ्जाल र सार्वजनिक कार्यक्रममा व्यापक चर्चा कमाएकी सबिता सरु माता नेपाल तथा प्रवासी नेपाली समुदायबीच चर्चित आध्यात्मिक व्यक्तित्वका रूपमा परिचित छिन्। योग, आध्यात्मिक चेतना र भविष्यवाणी सँग सम्बन्धित विषयमा सार्वजनिक अभिव्यक्तिका कारण उनी समर्थक र आलोचक दुवैको चासोको केन्द्रमा रहँदै आएकी छन्।

हालै अष्ट्रेलियाको मेलबर्न भ्रमणका क्रममा सबिता सरु मातासँग भएको विशेष भेटघाटले उनको सामाजिक प्रभाव, आध्यात्मिक दृष्टिकोण र सार्वजनिक उपस्थितिबारे नयाँ बहस जन्माएको छ। समर्थकहरूले उनलाई विशेष आध्यात्मिक अनुभूति तथा भविष्यका घटनाबारे पूर्वानुमान गर्न सक्ने व्यक्तित्वका रूपमा लिने गरेका छन् भने आलोचकहरूले यस्ता दाबीलाई वैज्ञानिक आधार र प्रमाणको दृष्टिले मूल्याङ्कन गर्नुपर्ने बताउने गरेका छन्।

आधुनिक समाजमा आध्यात्मिकता, ज्योतिष, दर्शन र भविष्यवाणी जस्ता विषयप्रति फरक–फरक धारणा हुनु स्वाभाविक मानिन्छ। एकातर्फ ठूलो समूहले यस्ता अवधारणाप्रति आस्था राख्ने गर्छ भने अर्कोतर्फ वैज्ञानिक समुदायले प्रमाण र परीक्षणयोग्य तथ्यलाई प्राथमिकता दिने गर्दछ। यही सन्दर्भमा सबिता सरु माताको प्रभावलाई पनि विश्वास र तर्क दुवैको आधारमा हेरिएको पाइन्छ।

मेलबर्नस्थित निवासमा भएको भेटका क्रममा सबिता सरु माताले आफ्नो अष्ट्रेलिया भ्रमण कुनै आर्थिक सहयोग वा प्रायोजनबिना सम्पन्न गरेको र स्वतन्त्र रूपमा भिसा प्राप्त गरेको बताएकी थिइन्। पछिल्ला वर्षहरूमा केही चर्चित सार्वजनिक व्यक्तित्वहरूले भिसा अस्वीकृतिको सामना गरिरहेका बेला उनको भ्रमणले प्रवासी नेपाली समुदायमा पनि चर्चा पाएको थियो।

भेटका क्रममा नेपालको समसामयिक राजनीति, प्रवासी नेपालीहरूको अवस्था, योग, आध्यात्मिक अभ्यास तथा सामाजिक विषयमा खुला छलफल भएको बताइएको छ। सहभागीहरूले विचारमा पूर्ण सहमति नभए पनि संवाद र विचार आदानप्रदान लोकतान्त्रिक समाजको महत्वपूर्ण आधार भएको धारणा व्यक्त गरेका थिए।

विश्लेषकहरूका अनुसार कुनै पनि आध्यात्मिक व्यक्तित्वको प्रभाव उसको लोकप्रियताभन्दा बढी समाजमा पुर्‍याउने सकारात्मक योगदानका आधारमा मूल्याङ्कन हुनुपर्छ। यदि त्यस्ता व्यक्तित्वहरूले योग, मानसिक स्वास्थ्य, आत्मअनुशासन, नैतिकता र सामाजिक सद्भावको प्रवर्द्धन गर्न सक्छन् भने त्यसले समाजलाई सकारात्मक दिशातर्फ लैजान सक्छ।

नेपाल जस्तो देशमा, जहाँ योग र आध्यात्मिक अभ्यासको लामो इतिहास रहेको छ, यस्ता विषयहरूको जिम्मेवार प्रवर्द्धनले सांस्कृतिक पहिचानलाई समेत सुदृढ बनाउन सक्ने विज्ञहरूको भनाइ छ। तर प्रभावशाली सार्वजनिक व्यक्तित्वका अभिव्यक्ति र दाबीप्रति आलोचनात्मक सोच, तथ्यगत परीक्षण र व्यक्तिगत विवेक आवश्यक रहने उनीहरूको धारणा छ।

सबिता सरु माताको बढ्दो लोकप्रियतासँगै उनको प्रभाव, भूमिका र समाजमा पर्ने असरबारे बहस पनि विस्तार हुँदै गएको छ। आस्था र तर्कबीचको सन्तुलन कायम गर्दै स्वस्थ संवादको माध्यमबाट यस्ता विषयलाई हेर्नु नै लोकतान्त्रिक समाजको विशेषता भएको सरोकारवालाहरू बताउँछन्।